Problemy z wagą bardzo rzadko mają jedną przyczynę. Wiele kobiet przez lata szuka jednego „winnego” - tarczycy, stresu, złej diety albo braku ruchu. Tymczasem organizm działa dużo bardziej złożenie i bardzo często problem nie zaczyna się od kalorii, ale od hormonów.
W rozmowie w podcaście N69 „Między wierszami” lek. med. Dorota Cybulska wyjaśnia, że układ hormonalny funkcjonuje jak system naczyń połączonych. Kiedy jeden element zaczyna działać nieprawidłowo, wpływa to na kolejne mechanizmy w organizmie. „To jest rzeczywiście kaskada hormonalna” - mówi lekarka, tłumacząc, że zaburzenia hormonalne niemal nigdy nie występują pojedynczo.
Dlaczego nie możesz schudnąć mimo diety i ćwiczeń
Fraza dlaczego nie mogę schudnąć bardzo często prowadzi dziś do prostych odpowiedzi. Za mało ruchu, za dużo jedzenia, zbyt słaba motywacja albo brak konsekwencji. W praktyce wiele kobiet doświadcza sytuacji, w której ogranicza kalorie, próbuje kolejnych diet i regularnie ćwiczy, a masa ciała nadal rośnie albo stoi w miejscu.
Według Doroty Cybulskiej bardzo często za takim stanem stoi rozregulowana gospodarka hormonalna, a szczególnie insulina i kortyzol. „Gdybym miała skupić się na jednym hormonie, który rozpoczyna całą tę kaskadę zaburzeń hormonalnych, to powiedziałabym, że u większości pacjentów będzie to insulina, a być może na drugim miejscu kortyzol” - tłumaczy.
To oznacza, że ciało może biologicznie funkcjonować w trybie magazynowania energii, nawet jeśli teoretycznie robimy „wszystko dobrze”. Organizm nie skupia się wtedy na spalaniu tłuszczu, ale na zabezpieczeniu zasobów i przetrwaniu.
Coraz częściej mówi się dziś o tym, że przewlekłe problemy metaboliczne są efektem stylu życia, który całkowicie rozregulowuje naturalny rytm hormonalny. Brak snu, ciągły stres, nieregularne jedzenie, siedzący tryb życia i przebodźcowanie wpływają na organizm dużo mocniej, niż większość osób zakłada. Właśnie dlatego wiele kobiet ma poczucie, że „robi wszystko dobrze”, a mimo to nie widzi efektów.
Insulina a odchudzanie - hormon, który wpływa na magazynowanie tłuszczu
Insulina odpowiada za regulację poziomu cukru we krwi, ale wpływa również na apetyt, poziom energii i odkładanie tkanki tłuszczowej. Problem zaczyna się wtedy, gdy jej poziom przez większość dnia pozostaje niestabilny.
W rozmowie pojawia się bardzo konkretny przykład codziennych nawyków, które do tego prowadzą. Pomijanie śniadań, pierwszy posiłek dopiero w południe, podjadanie między posiłkami albo dieta oparta na prostych węglowodanach sprawiają, że organizm zaczyna funkcjonować w ciągłych skokach glukozy i insuliny.
„Ta insulina będzie dyrygowała innymi hormonami” - mówi Dorota Cybulska, pokazując, że problemy metaboliczne bardzo szybko zaczynają wpływać również na układ hormonalny.
To właśnie dlatego wiele kobiet doświadcza wieczornego głodu, silnej ochoty na słodycze, spadków energii po posiłkach i trudności z redukcją masy ciała mimo deficytu kalorycznego.
Wysoki poziom insuliny może również prowadzić do insulinooporności, która bardzo często współwystępuje z PCOS, problemami z tarczycą i przewlekłym stanem zapalnym organizmu. W praktyce oznacza to, że ciało coraz trudniej reaguje na naturalne mechanizmy regulacji apetytu i metabolizmu.
To również moment, w którym organizm zaczyna wysyłać pierwsze subtelne sygnały ostrzegawcze. Pojawia się senność po jedzeniu, większa potrzeba podjadania, trudności z koncentracją czy charakterystyczna „mgła mózgowa”. Bardzo wiele osób ignoruje te objawy, traktując je jako efekt zmęczenia albo stresu, podczas gdy mogą być one początkiem większych problemów metabolicznych.
Kortyzol i tycie - jak stres wpływa na metabolizm
Kiedy poziom cukru gwałtownie spada, organizm uruchamia mechanizm ratunkowy. Nadnercza zaczynają produkować kortyzol po to, żeby podnieść poziom glukozy i utrzymać organizm w gotowości.
Problem polega na tym, że przewlekle podwyższony kortyzol sprawia, że ciało przechodzi w tryb przetrwania. W takim stanie organizm skupia się na zabezpieczeniu energii, a nie na spalaniu tkanki tłuszczowej czy regeneracji.
„W trakcie przetrwania priorytetem naszego organizmu nie jest płodność” - tłumaczy lekarka, podkreślając, że wysoki poziom kortyzolu wpływa również na owulację, libido i cały układ hormonalny.
To właśnie dlatego problemy z wagą bardzo często idą w parze z przewlekłym zmęczeniem, problemami ze snem, zaburzeniami miesiączkowania czy spadkiem energii. Organizm przez długi czas funkcjonujący pod wpływem stresu zaczyna stopniowo tracić zdolność do regeneracji.
W praktyce przewlekły stres może objawiać się nie tylko napięciem psychicznym, ale też zatrzymywaniem wody, większym odkładaniem tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, problemami z koncentracją i ciągłym uczuciem zmęczenia mimo odpoczynku.
Coraz więcej badań pokazuje również, że wysoki poziom kortyzolu wpływa na jakość snu. A to tworzy błędne koło. Im gorszy sen, tym większe problemy hormonalne, większe zmęczenie i większa ochota na wysoko przetworzone jedzenie. Organizm szuka szybkiego źródła energii, bo funkcjonuje w ciągłym przeciążeniu.
Tarczyca i metabolizm - dlaczego organizm zaczyna zwalniać
Fraza tarczyca i metabolizm najczęściej pojawia się wtedy, gdy kobieta zauważa nagły przyrost masy ciała mimo braku większych zmian w stylu życia.
W rozmowie pojawia się charakterystyczny przykład kobiet, które mówią: „Jem tak samo, ruszam się podobnie, a nagle w ciągu roku jest +10 kilogramów”. Według Doroty Cybulskiej to moment, którego nie powinno się ignorować, bo bardzo często oznacza problemy z insuliną, tarczycą albo kortyzolem - a najczęściej z wszystkimi trzema jednocześnie.
Niedoczynność tarczycy wpływa na tempo przemiany materii, poziom energii, regenerację i zdolność do spalania tkanki tłuszczowej. Bardzo często pojawiają się również objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, wypadanie włosów, problemy z koncentracją, obrzęki czy uczucie „spowolnienia” organizmu.
Wiele kobiet przez lata funkcjonuje z nierozpoznanymi problemami hormonalnymi, tłumacząc swoje samopoczucie stresem albo przemęczeniem. Tymczasem organizm bardzo często wcześniej wysyła sygnały ostrzegawcze. Zaburzenia cyklu miesiączkowego, problemy z regeneracją, trudności z redukcją masy ciała czy przewlekłe zmęczenie nie są czymś, co powinno być ignorowane.
Co ważne, problemy z tarczycą bardzo często nie pojawiają się samodzielnie. W rozmowie lekarka tłumaczy, że organizm działa całościowo i problemy jelitowe, przewlekły stres czy zaburzenia insuliny mogą wtórnie wpływać również na funkcjonowanie tarczycy. To właśnie dlatego leczenie jednego wyniku laboratoryjnego bardzo często nie daje trwałych efektów.
Dlaczego dieta często nie wystarcza
Wiele kobiet próbując schudnąć sięga po coraz bardziej restrykcyjne rozwiązania. Post przerywany, głodówki, bardzo intensywne treningi albo eliminacyjne diety wydają się sposobem na „przyspieszenie metabolizmu”.
Tymczasem organizm hormonalnie rozregulowany bardzo często odbiera takie działania jako kolejny stres.
Co ciekawe, Dorota Cybulska wyraźnie odnosi się również do popularnego dziś intermittent fasting, podkreślając, że u kobiet z zaburzeniami hormonalnymi i przygotowujących się do ciąży taki sposób odżywiania może pogłębiać problem zamiast go rozwiązywać.
To pokazuje, że rozwiązania działające u jednej osoby nie zawsze będą dobre dla drugiej. Organizm potrzebuje przede wszystkim stabilizacji, regularności i poczucia bezpieczeństwa biologicznego.
Coraz więcej specjalistów zwraca dziś uwagę na to, że skuteczne odchudzanie powinno zaczynać się od regulacji układu nerwowego, poprawy jakości snu i wyrównania gospodarki hormonalnej, a dopiero później od redukcji kalorii.
Bardzo często największą zmianę przynosi nie kolejna restrykcyjna dieta, ale powrót do podstaw - regularnych posiłków, odpowiedniej ilości białka, regeneracji i zmniejszenia poziomu codziennego przeciążenia organizmu.
Jak hormony wpływają na organizm każdego dnia
Problemy hormonalne nie pojawiają się nagle. To proces, który rozwija się miesiącami albo latami.
Najpierw pojawia się zmęczenie, problemy ze snem i trudniejsza regeneracja. Później dochodzą zaburzenia cyklu, większa ochota na cukier, zatrzymywanie wody, problemy z koncentracją i stopniowy przyrost masy ciała.
Wiele kobiet traktuje te objawy osobno. Tymczasem bardzo często są one częścią jednej większej układanki.
„To już nie jest leczenie jednej konkretnej choroby, tylko całego zespołu zaburzeń endokrynologicznych” - tłumaczy Dorota Cybulska.
W praktyce oznacza to, że organizm bardzo długo próbuje kompensować zaburzenia hormonalne. Dopiero po czasie pojawiają się wyraźniejsze objawy, które zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie.
To właśnie dlatego tak ważna jest diagnostyka i spojrzenie na organizm całościowo, a nie wyłącznie przez pryzmat jednej liczby na wadze.
Jak wspierać hormony i metabolizm na co dzień
W rozmowie regularnie powraca jeden wniosek - organizm potrzebuje stabilizacji, a nie ciągłego przeciążania.
Duże znaczenie mają regularne posiłki, odpowiednia ilość białka, codzienny ruch, regeneracja i sen. Dorota Cybulska zwraca również uwagę na rzeczy, które dziś wydają się banalne, ale realnie wpływają na układ hormonalny - ekspozycję na naturalne światło rano, ograniczenie niebieskiego światła wieczorem czy regularny rytm dnia.
To właśnie takie elementy pomagają organizmowi wrócić do równowagi i wyjść z trybu ciągłego przeciążenia.
Coraz częściej mówi się również o tym, że praca z napięciem i układem nerwowym może wspierać regulację hormonów. Przewlekły stres zapisuje się nie tylko psychicznie, ale też fizycznie w ciele, dlatego regeneracja nie powinna oznaczać wyłącznie odpoczynku, ale również odzyskiwania kontaktu z własnym organizmem.
Ciało działa jako całość
Najważniejszy wniosek z rozmowy jest prosty. Problemy z wagą bardzo rzadko wynikają wyłącznie z braku silnej woli.
Hormony wpływają na metabolizm, poziom energii, regenerację, apetyt i sposób magazynowania tłuszczu. Kiedy jeden element zaczyna się rozregulowywać, organizm uruchamia kolejne mechanizmy kompensacyjne.
„Musimy znowu zacząć patrzeć na ludzki organizm jako całą, doskonale funkcjonującą maszynę, a nie na pojedyncze układy” - podsumowuje Dorota Cybulska.
Bo czasem problem nie polega na tym, że organizm „nie chce schudnąć”. Tylko na tym, że od bardzo dawna funkcjonuje w trybie przetrwania.
