Regularna miesiączka bardzo często daje kobietom poczucie, że z hormonami wszystko jest w porządku. Skoro cykl pojawia się co miesiąc, organizm działa prawidłowo, a ewentualne zmęczenie, spadek libido, problemy z wagą czy pogorszenie nastroju można wytłumaczyć stresem, pracą albo stylem życia.
Tymczasem nie zawsze tak jest. W rozmowie w podcaście N69 „Między wierszami” lek. med. Dorota Cybulska, ginekolog-położnik i obesitolog, wyjaśnia, że regularny okres nie oznacza automatycznie prawidłowej gospodarki hormonalnej.
„To, że krwawi się regularnie, nie oznacza, że te hormony muszą być ok” - podkreśla lekarka.
To zdanie jest szczególnie ważne, bo wiele kobiet przez lata nie wykonuje pogłębionej diagnostyki właśnie dlatego, że ich miesiączki pojawiają się regularnie. Problem może jednak rozwijać się głębiej - w owulacji, poziomie progesteronu, insulinie, kortyzolu, tarczycy, prolaktynie albo jelitach.
Regularny okres a zaburzenia hormonalne
Cykl miesiączkowy jest jednym z ważniejszych sygnałów zdrowia kobiety, ale nie mówi wszystkiego. Regularne krwawienie nie zawsze oznacza, że w danym cyklu doszło do prawidłowej owulacji. Nie daje też pewności, że poziom progesteronu jest wystarczający, tarczyca pracuje prawidłowo, a organizm nie zmaga się z insulinoopornością albo przewlekłym stresem.
Dorota Cybulska tłumaczy, że zaburzenia hormonalne rzadko występują pojedynczo. Bardzo często jedna nieprawidłowość uruchamia kolejne. Pacjentka może początkowo mieć jedno rozpoznanie, na przykład PCOS albo niedoczynność tarczycy, ale po czasie okazuje się, że problem obejmuje znacznie więcej elementów układu endokrynologicznego.
„To już nie jest leczenie jednej konkretnej choroby, tylko całego zespołu zaburzeń endokrynologicznych” - mówi lekarka.
W praktyce oznacza to, że regularna miesiączka nie powinna usypiać czujności, jeśli równocześnie pojawiają się inne objawy. Przewlekłe zmęczenie, problemy ze snem, spadek libido, przyrost masy ciała, trądzik, wypadanie włosów, obrzęki, PMS czy trudności z zajściem w ciążę mogą być sygnałem, że organizm potrzebuje dokładniejszej diagnostyki.
Hormony kobiet działają jak system naczyń połączonych
W rozmowie Dorota Cybulska zwraca uwagę, że nie da się patrzeć na zdrowie kobiety wyłącznie przez pryzmat macicy i jajników. Na cykl miesiączkowy wpływa również tarczyca, trzustka, nadnercza, jelita, wątroba, mózg, sen, dieta, stres i ogólny stan metaboliczny.
To dlatego kobieta może mieć regularne miesiączki, ale jednocześnie odczuwać objawy zaburzeń hormonalnych. Organizm przez długi czas potrafi kompensować nieprawidłowości. Dopiero po czasie pojawiają się wyraźniejsze sygnały, takie jak zaburzenia cyklu, problemy z płodnością albo duże pogorszenie samopoczucia.
„Musimy znowu zacząć patrzeć na ludzki organizm jako całą, doskonale funkcjonującą maszynę, a nie na pojedyncze układy” - podsumowuje lekarka.
To podejście jest szczególnie ważne, bo wiele objawów hormonalnych bywa bagatelizowanych. Kobieta słyszy, że jest przemęczona, że za mało śpi, że powinna mniej jeść albo więcej się ruszać. Tymczasem za takimi objawami mogą stać insulina, kortyzol, tarczyca, prolaktyna, PCOS albo niedobory.
Insulina i kortyzol - hormony, które mogą rozregulować cały organizm
Według Doroty Cybulskiej jednym z najważniejszych hormonów w kaskadzie zaburzeń jest insulina. To ona bardzo często rozpoczyna proces, który później wpływa na kolejne elementy gospodarki hormonalnej.
„Gdybym miała skupić się na jednym hormonie, który rozpoczyna całą tę kaskadę zaburzeń hormonalnych, to powiedziałabym, że u większości pacjentów będzie to insulina, a być może na drugim miejscu kortyzol” - tłumaczy.
Do zaburzeń poziomu insuliny mogą prowadzić codzienne nawyki: pomijanie śniadań, pierwszy posiłek dopiero w południe, podjadanie słodyczy, nieregularne jedzenie, zbyt mała ilość białka albo dieta oparta na prostych węglowodanach. Organizm zaczyna wtedy funkcjonować w ciągłych skokach glukozy i insuliny.
Kiedy poziom cukru gwałtownie spada, organizm uruchamia kortyzol, czyli hormon stresu. Jego zadaniem jest między innymi podniesienie poziomu glukozy i utrzymanie organizmu w gotowości. Problem pojawia się wtedy, gdy taki stan trwa przewlekle.
Wysoki kortyzol sprawia, że organizm przechodzi w tryb przetrwania. A w trybie przetrwania priorytetem nie jest płodność, prawidłowa owulacja, regeneracja czy dobre libido. Priorytetem jest zabezpieczenie energii.
To właśnie dlatego problemy z insuliną i kortyzolem mogą wpływać na cykl, owulację, progesteron, estrogeny, tarczycę, jelita, nastrój i masę ciała.
Regularna miesiączka nie zawsze oznacza prawidłową owulację
Jednym z najczęściej pomijanych tematów jest owulacja. Kobieta może mieć krwawienie co miesiąc, ale to nie zawsze oznacza, że owulacja przebiega prawidłowo. A jeśli owulacja jest zaburzona, bardzo często pojawia się również problem z progesteronem.
Niski progesteron może wpływać na samopoczucie, PMS, zatrzymywanie wody, bolesność piersi, sen, nastrój i libido. Może również sprzyjać dominacji estrogenowej, która z kolei oddziałuje na jelita i dalszą gospodarkę hormonalną.
Dorota Cybulska tłumaczy, że to właśnie w taki sposób tworzy się kaskada hormonalna. Insulina wpływa na kortyzol, kortyzol na owulację, owulacja na progesteron, progesteron i estrogeny na jelita, a jelita na wydalanie hormonów i pracę całego organizmu.
Dlatego pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: „Czy mam regularny okres?”. Znacznie ważniejsze jest pytanie: „Czy mój cykl jest zdrowy i owulacyjny?”.
PCOS może występować także u szczupłych kobiet
W rozmowie pojawia się również temat PCOS, czyli zespołu policystycznych jajników. To jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń hormonalnych u kobiet, ale nadal bywa rozumiane zbyt stereotypowo.
Wiele osób kojarzy PCOS z nadwagą, trądzikiem, nadmiernym owłosieniem i nieregularnymi miesiączkami. Tymczasem Dorota Cybulska podkreśla, że PCOS może dotyczyć także kobiet szczupłych, aktywnych fizycznie i bardzo dbających o dietę.
Takie pacjentki często słyszą, że „nie mogą mieć PCOS”, bo nie pasują do typowego obrazu choroby. To błąd. PCOS ma różne odmiany i może mieć różne mechanizmy dominujące - insulinooporne, nadnerczowe, zapalne albo androgenowe.
Dlatego samo spojrzenie na sylwetkę pacjentki nie wystarcza. Tak samo jak nie wystarcza sama informacja o tym, czy miesiączka pojawia się regularnie. Potrzebna jest diagnostyka, która pokaże, co realnie dzieje się w organizmie.
Tarczyca, masa ciała i zmęczenie
Jednym z objawów, na które Dorota Cybulska zwraca szczególną uwagę, jest niewytłumaczalny przyrost masy ciała. Chodzi o sytuację, w której kobieta je podobnie jak wcześniej, nie zmienia znacząco stylu życia, a mimo to w ciągu roku przybiera kilka albo kilkanaście kilogramów.
„Jem tak samo, niby wcale nie jem dużo, ruszam się podobnie i nagle w ciągu roku jest plus dziesięć kilogramów” - taki schemat, zdaniem lekarki, powinien skłonić do diagnostyki.
Bardzo często za takim objawem stoją problemy z insuliną, tarczycą albo kortyzolem. A najczęściej - z kilkoma mechanizmami jednocześnie.
Zaburzenia pracy tarczycy mogą objawiać się przewlekłym zmęczeniem, wypadaniem włosów, obrzękami, pogorszeniem koncentracji, uczuciem spowolnienia, problemami z redukcją masy ciała i zaburzeniami cyklu. Wiele kobiet przez lata tłumaczy te objawy stresem albo intensywnym trybem życia, podczas gdy organizm sygnalizuje problem hormonalny.
Libido też mówi o hormonach
Spadek libido to kolejny objaw, który często bywa pomijany. Kobiety rzadko mówią o nim lekarzowi, a lekarze nie zawsze o niego pytają. Tymczasem Dorota Cybulska podkreśla, że libido również jest informacją o stanie organizmu.
Zdrowa osoba w płodnym okresie życia powinna odczuwać pożądanie, choć oczywiście istnieje grupa osób aseksualnych, u których brak libido nie musi oznaczać zaburzenia. Jeśli jednak libido wcześniej było obecne, a później wyraźnie spadło lub zanikło, warto szukać przyczyny.
Może być hormonalna, metaboliczna, psychologiczna, relacyjna albo związana ze stresem, niedoborami, antykoncepcją, przemęczeniem czy zaburzeniami tarczycy.
Kobiece libido naturalnie zmienia się w trakcie cyklu. W niektórych fazach jest wyższe, w innych niższe. Problemem nie jest sama zmienność, ale wyraźna i utrzymująca się zmiana, której wcześniej nie było.
Kiedy warto zbadać hormony?
Pierwszym sygnałem alarmowym są zaburzenia cyklu miesiączkowego. Jeśli miesiączki stają się nieregularne, zanikają, są bardzo bolesne, bardzo obfite albo pojawiają się plamienia, warto skonsultować się ze specjalistą.
Ale nie tylko cykl powinien zwracać uwagę. Diagnostykę warto rozważyć również wtedy, gdy pojawia się nagły przyrost masy ciała, przewlekłe zmęczenie, wypadanie włosów, trądzik, nadmierne owłosienie, spadek libido, problemy ze snem, PMS, obrzęki, senność po posiłkach, silna ochota na słodycze albo trudności z zajściem w ciążę.
Regularny okres może być dobrą informacją, ale nie zamyka tematu. Jeśli ciało wysyła inne sygnały, warto je potraktować poważnie.
Ciało działa jako całość
Najważniejszy wniosek z rozmowy jest prosty: zdrowie hormonalne kobiet nie zależy od jednego wyniku, jednego objawu ani samej regularności miesiączki.
Hormony działają jak system naczyń połączonych. Insulina wpływa na kortyzol, kortyzol na owulację, owulacja na progesteron, progesteron na samopoczucie, estrogeny na jelita, a tarczyca na metabolizm i energię. Jeśli jeden element zaczyna działać nieprawidłowo, cały układ może stopniowo tracić równowagę.
Dlatego regularny okres niczego nie gwarantuje. Może być sygnałem, że organizm funkcjonuje dobrze, ale może też maskować problemy, które rozwijają się głębiej.
Nie chodzi o to, żeby każdą kobietę straszyć chorobą. Chodzi o to, żeby nie ignorować objawów tylko dlatego, że miesiączka pojawia się regularnie. Czasem organizm długo próbuje utrzymać pozory równowagi. A dopiero dokładniejsza diagnostyka pokazuje, że za zmęczeniem, problemami z wagą, spadkiem libido czy trudnościami z płodnością stoi cała kaskada hormonalna.
